Το kitsch εικονογραφημένο

Η εμβληματική και ιδιαίτερα  πετυχημένη, με τα μέτρα της εποχής, αφίσα των εκλογών του 1985 με την Αννούλα της Αλλαγής είναι για μένα η πεμπτουσία του kitsch. Η συγκεκριμένη αφίσα δεν είναι κακόγουστη αλλά ήταν σχεδιασμένη να επιτελέσει το συναισθηματικό εκβιασμό του ψηφοφόρου. Δεν αναπαριστά απλώς το συγκεκριμένο κοριτσάκι. Το συγκεκριμένο κοριτσάκι γίνεται σύμβολο του τότε ΠΑΣΟΚ του μέλλοντος μας. Μάλιστα το κοριτσάκι έδωσε κλαίγοντας λουλούδια στον Ανδρέα Παπανδρέου στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση του κόμματος στην Αθήνα. Ο μεγάλος τιμονιέρης της δεκαετίας του 1980 δεν αγκάλιασε ακριβώς το συγκεκριμένο κοριτσάκι, θώπευσε το…  ευτυχισμένο μέλλον που μας επιφύλασσε.

Όπως λέει και ο Μίλαν Κούντερα στο βιβλίο του «Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι»:  «Όταν μιλάει η καρδιά δεν είναι σωστό η λογική να προβάλλει αντιρρήσεις. Στο βασίλειο του κιτς επικρατεί η δικτατορία της καρδιάς. Πρέπει φυσικά, τα συναισθήματα που υποκινούνται από το κιτς να μπορεί να τα συμμερίζεται η πλειοψηφία. Επίσης το κιτς, δεν έχει να κάνει με το ασυνήθιστο, αναφέρεται σε εικόνες κλειδιά, βαθιά αγκυροβολημένες στην μνήμη των ανθρώπων: η αχάριστη κόρη, ο εγκαταλελειμμένος πατέρας, τα πιτσιρίκια που τρέχουν  σε ένα πάρκο, η προδομένη πατρίδα, η ανάμνηση του πρώτου έρωτα. Το κιτς κάνει να αναβλύζουν, το ένα μετά το άλλο, δύο δάκρυα συγκίνησης. Το πρώτο δάκρυ λέει: Τι ωραία που είναι τα πιτσιρίκια που τρέχουν σε ένα πάρκο! Το δεύτερο δάκρυ λέει: Τι ωραία που είναι να συγκινείσαι μαζί με όλη την ανθρωπότητα βλέποντας τα πιτσιρίκια να τρέχουν σε ένα πάρκο. Μόνο το δεύτερο αυτό δάκρυ κάνει το κιτς να είναι κιτς»

Τα παιδιά βέβαια έκτοτε  χρησιμοποιήθηκαν κατά κόρον  σε προεκλογικές εκστρατείες. Μερικές αφίσες που παραθέτω είναι όχι μόνο κίτς  άλλα και υπερβολικά κακόγουστες.

O πιθανότατα γερμανικής καταγωγής, όρος  Kitsch,  χρησιμοποιείται κυρίως υποτιμητικά για την περιγραφή έργων τέχνης ή εν γένει αντικειμένων των οποίων η αισθητική θεωρείται ψεύτικη, επιτηδευμένη ή ευτελής, στερούμενη βαθιάς σκέψης, και με αποκλειστικό σκοπό την τέρψη του θεατή για οικονομικό όφελος. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για την περιγραφή έργων ζωγραφικής και αργότερα η χρήση του επεκτάθηκε προς άλλες μορφές τέχνης. Συχνά ταυτίζεται με την έννοια του κακού γούστου.

Ως Kitsch εννοούνται επίσης οι ευτελείς απομιμήσεις αληθινών έργων τέχνης, στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική, στη λογοτεχνία, στη φωτογραφία, στον κινηματογράφο, στο θέατρο αλλά και στη μόδα. Στην Κοινωνιολογία της Τέχνης, ο Άρνολντ Χάουζερ υποστήριξε πως το κιτς διαφέρει από άλλες προσφιλείς μορφές τέχνης, ως προς την τάση του να εκλαμβάνεται σοβαρά ως τέχνη ή να θεωρεί πως εκφράζει το ευγενές γούστο.

Φαίνεται πως ο όρος επινοήθηκε περίπου το 1870, στους καλλιτεχνικούς κύκλους του Μονάχου, ωστόσο η προέλευσή του παραμένει αβέβαιη. Σύμφωνα με μία ετυμολογική υπόθεση, προέρχεται από τον αγγλικό όρο sketch (σκετς, σκίτσo), τον οποίο χρησιμοποιούσαν Αγγλόφωνοι επισκέπτες ζητώντας από ντόπιους καλλιτέχνες σχέδια τοπίων ή άλλων θεμάτων. Κατά μία άλλη εκδοχή, ετυμολογείται από το δύσχρηστο γερμανικό ρήμα kitschen που σημαίνει μαζεύω λάσπη στο δρόμο, παραπέμποντας στους τουρίστες που μάζευαν άκριτα έργα ζωγραφικής ή σχέδια. Επίσης μπορεί να προέρχεται από το verkitschen, που σημαίνει κάνω κάτι φθηνό, το φτηναίνω. Για πολλά χρόνια ο όρος είχε ξεχαστεί, για να επανέλθει ως διεθνής πλέον τη δεκαετία του '30.

Ο Clement Greenberg, στο δοκίμιό του «Το κιτς και την Πρωτοπορία» (1939) είναι αρνητικός απέναντι στο κιτς επιμένοντας στη διάκρισή του από τις εικαστικές πρωτοπορίες με ένα από τα βασικά κριτήρια, την κίνηση: η avant-garde βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, ενώ το κιτς μένει ακίνητο. Θεωρώντας το κιτς ιστορικά προσδιορίσιμο από τη Βιομηχανική Επανάσταση,  η οποία με την έλευσή της θέτει σε αμφισβήτηση τις έννοιες του μοναδικού και του αυθεντικού για να τις αντικαταστήσει με αυτήν του πολλαπλού και του αντιγράφου,  αποδίδει την αίγλη του στη συναισθηματική φόρτιση που προκαλεί ως κάτι το εύκολα αναγνωρίσιμο, σε αντίθεση με την πρωτοπορία η οποία μιμείται τη διαδικασία της μίμησης και για την οποία ακόμη και το αφηρημένο για να έχει μια αισθητική αξία δεν πρέπει να είναι τυχαίο και αυθαίρετο αλλά να υπακούει σε κάποια αρχή.

Πάντως όποιος  αναφέρεται στο κιτς ειρωνεύεται συχνά, φιλικά ή εχθρικά, κάτι κατώτερό του. Η ειρωνεία ενυπάρχει πάντα στο εγχείρημα ενός χαρακτηρισμού που γίνεται αφ' υψηλού για να αποδώσει σε ένα αντικείμενο, σε ένα έργο τέχνης, σε μια συμπεριφορά, την ταμπέλα τουλάχιστον της κακογουστιάς.  Με την σχετική ειρωνεία ή χωρίς παραθέτω περιπτωσιολογικά διάφορες εκφάνσεις του κιτς που σε αρκετές περιπτώσεις ταυτίζονται με την έννοια του κακόγουστου:    

   Χουντικό κιτς

Αυτοκρατορικό …κιτς

Βασιλικό κιτς. Η βασίλισσα Ελισάβετ στο…. σαλόνι της με τον Κάμερον  

Η βασίλισσα Ελισάβετ με την Lady Gaga

Ινδός εκατομμυριούχος με χρυσό πουκάμισο και ο…καναπές της κόρης του Καντάφι.

Το κιτς στις μέρες μας

 Γαμήλιο κιτς

Τούρτα.. κοτόπουλο

Και για το τέλος, ελπίζω να κάνω λάθος, το σπίτι του Φλωρινιώτη.

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B9%CF%84%CF%82

http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=129777

Δικαίωμα του παιδιού

Στο παιδί μου δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια

Και του μιλούσανε για Δράκους και για το πιστό σκυλί

Για τα ταξίδια της Πεντάμορφης και για τον άγριο λύκο

Μα στο παιδί δεν άρεσαν ποτέ τα παραμύθια

Τώρα, τα βράδια, κάθομαι και του μιλώ

Λέω το σκύλο σκύλο, το λύκο λύκο, το σκοτάδι σκοτάδι,

Του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω

Ονόματα σαν προσευχές, του τραγουδώ τους νεκρούς μας.

Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά.

[Στο παιδί μου…] ΜΑΝΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ /Ο ΣΤΟΧΟΣ

Μια μέρα διάβαζα στο γιο μου με κυματιστή, τραγουδιστή φωνή ένα καλογραμμένο βιβλίο για πειρατές που τον ξετρελαίνουν, καθότι τρίχρονος. Η ιστορία πήγαινε κάπως έτσι: Ο γέρο- καπεταν Τρομάρας είχε σταματήσει να κουρσεύει καράβια όπως παλιά. Η λαχτάρα του για θησαυρούς, όμως παρέμενε άσβηστη. Χρειαζόταν όμως βοήθεια για να βρει το θησαυρό που είχε βάλει στο μάτι  και αποφάσισε να πάρει στο καράβι του μια παρέα από μικρούς πειρατές. Με τη βοήθεια τους βρίσκει το θησαυρό αλλά στο γυρισμό, με την πρώτη σοβαρή καταιγίδα που σαρώνει το καράβι, η πρώτη του σκέψη είναι να πετάξει τους μικρούς πειρατές στη θάλασσα για να ξελαφρώσει το καράβι. Με τα πολλά, πείθεται να πετάξει το χρυσάφι στη θάλασσα και να σώσει τα παιδιά, αφού οι λιλιπούτειοι πειρατές τον διαβεβαιώνουν, πως έχουν τον τρόπο να του ξαναβρούν το χρυσάφι από το βυθό της θάλασσας, όταν κοπάσει η καταιγίδα

Η ιστορία είναι ένα παραμύθι που θέλει να βασίζεται στην όγδοη αρχή της διακήρυξης των δικαιωμάτων του παιδιού, όπως υιοθετήθηκε από τη γενική συνέλευση του ΟΗΕ το 1959, και η οποία αναφέρει, πως κάθε παιδί πρέπει να απολαμβάνει προστασία και περίθαλψη. Η διακήρυξη υπάρχει στο τέλος του βιβλίου. Ο μικρός, επειδή είδε ότι υπήρχαν  και άλλες σελίδες στο βιβλίο, ήθελε να του διαβάσω και το παράρτημα του βιβλίου με τη  διακήρυξη. Ίσως η τραγουδιστή φωνή μου και η καλογραμμένη ιστορία, του είχαν δημιουργήσει μια ευφορία μέχρι το τέλος του παραμυθιού και έτσι μόλις άκουσε τις πρώτες λέξεις από το προοίμιο: <<Επειδή οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών επιβεβαίωσαν στο χάρτη την πίστη τους στα θεμελιώδη δικαιώματα  του ανθρώπου και την αξιοπρέπεια και την αξία της ανθρώπινης προσωπικότητας και αποφάσισαν να προωθήσουν την κοινωνική πρόοδο και καλύτερα επίπεδα ζωής σε συνθήκες μεγαλύτερης ελευθερίας…>> , ίσως επειδή οι βαρύγδουπες αφηρημένες λέξεις του είναι ακόμα άγνωστες και ακατανόητες, λύθηκε σε ένα παρατεταμένο λυτρωτικό γέλιο και από τότε μου λέει μετά το τέλος του παραμυθιού να διαβάσουμε και λίγο από τη διακήρυξη, που έχει πολύ γέλιο.

http://www.metaixmio.gr/products/1865--.aspx

Αρκετά γέλια

Με γεμάτα χέρια και συγκινημένος έφυγε από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ο Νίκος Δένδιας. Στις τελετές παράδοσης- παραλαβής είθισται ο απερχόμενος υπουργός να παίρνει κάποια δώρα από τους συνεργάτες του, αλλά εκείνα που δόθηκαν στον κ. Δένδια ξεπέρασαν τα συνηθισμένα.

Αίσθηση προκάλεσε το δώρο που έκανε στον απερχόμενο υπουργό η προϊσταμένη της υπηρεσίας ασύλου. Ήταν ένα δελτίο αιτούντος ασύλου, με τα στοιχεία αλλά και τη φωτογραφία του κ. Δένδια, προκαλώντας αρκετά γέλια στην αίθουσα όταν του το παρέδωσε.

Πριν μετακομίσει στο υπουργείο Ανάπτυξης, ο κ. Δένδιας στράφηκε στους ανώτατους αξιωματικούς της αστυνομίας και τους είπε «Γλιτώσατε από εμένα. Ο Βασίλης είναι καλό παιδί και δεν θα σας πρήζει όπως εγώ κάθε ημέρα».

Ο απερχόμενος υπουργός δεν έκρυψε τη συγκίνησή του, καθώς κάποια στιγμή δάκρυσε ενώ αναφερόμενος στην παρουσία του σε αυτό το πόστο. Ενώ όταν ο Βασίλης Κικίλιας πήρε το λόγο έβαλε στις προτεραιότητές του την πάταξη της εγκληματικότητας, της λαθρομετανάστευσης και της τρομοκρατίας, ενώ δεσμεύθηκε ότι δεν θα υπάρχουν γειτονιές γκέτο.

http://www.iefimerida.gr/       http://old-boy.blogspot.gr/2014/06/blog-post_11.html

Δεν χρειάζεται να ειρωνευτείς το παραπάνω κείμενο. Έτσι κι αλλιώς πιθανόν αποδίδει αρκετά πιστά το τι έγινε στην τελετή παράδοσης – παραλαβής του υπουργείου κυρίαρχης τάξης. Είναι και αυτές οι ρημάδες οι φωτογραφίες… Ήταν μια ωραία ατμόσφαιρα… στην τελετή παράδοσης – παραλαβής και νομίζω ότι οι περισσότεροι δεν αναγκάστηκαν να γελάσουν αλλά γέλασαν από την καρδιά τους με το ξεκαρδιστικό αστείο της προϊσταμένης της υπηρεσίας ασύλου. Πάντως ο Βασίλης, που γέλασε κι αυτός, είναι καλό παιδί.  Καληνύχτα μας και καλή μας Τύχη.

             

Το γέλιο

Σε μια πρωτόγονη φυλή που ζει σχετικά απομονωμένη στις ζούγκλες του Αμαζονίου, δεν υφίσταται η έννοια της φυλακής. Όλα τα μέλη της φυλής γνωρίζονται μεταξύ τους και αποτελούν μια κοινότητα. Έτσι όταν κάποιο μέλος επιδείξει παραβατική συμπεριφορά η ποινή συνίσταται στο να τον γαργαλίσει επίμονα μια ειδική ομάδα επιφορτισμένη με αυτό το καθήκον. Το γέλιο ως ποινή. Διέφυγε της προσοχής μου όμως στο σχετικό ντοκιμαντέρ αν στα σοβαρά αδικήματα ο κατηγορούμενος πέθαινε κυριολεκτικά στα γέλια.

Το γέλιο όμως μπορεί να είναι και μια πρωτόγνωρη, σχεδόν λυτρωτική ελευθερία. Σε μια θεατρική παράσταση επτά μονόπρακτων που το ένα διαδεχόταν επιτυχώς το άλλο σαν τα πέπλα της Σαλώμης, ξαφνικά στο τελευταίο μονόπρακτο η ηθοποιός ξεκινά το μονόλογο της ζητώντας απεγνωσμένα βοήθεια. Και μετά σιωπή. Και μετά συνεχίζει να αναζητά απεγνωσμένα βοήθεια. Ώσπου ένας θεατής, πριν προλάβει ο θεατρικός παρτενέρ της ηθοποιού να απαντήσει στην έκκληση της, κόβοντας εν τη άγνοια του το γόρδιο δεσμό της θεατρικής σύμβασης, τρέχει να τη βοηθήσει. – Είσαι καλά; Ένα ποτήρι νερό ρε παιδιά. Κάποιοι από τους θεατές θεωρούν την εξέλιξη ως μέρος της παράστασης, οι περισσότεροι όμως ευτυχώς αντιλαμβάνονται ότι απλά κάποιος έτρεξε να βοηθήσει έναν συνάνθρωπο του και ξεσπούν σε ένα πληθωρικό, λυτρωτικό γέλιο. Η παράσταση δεν συνεχίζεται εκείνη την ημέρα αλλά στο τέλος των παραστάσεων, όλοι οι συντελεστές συμφωνούν, πως εκείνη η βραδιά ήταν η πιο πετυχημένη κι ας μην τελείωσε η παράσταση.