Πανδημία και… Μαύρο Μηδέν!

 

του Γιώργου Καπόπουλου

Oταν το 1955 παγιώθηκε η διαίρεση της Γερμανίας, η κυβέρνηση Αντενάουερ στη Βόννη υιοθέτησε μια αδιαπραγμάτευτη θέση: την άμεση διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με όποια χώρα αναγνώριζε την Ανατολική Γερμανία. Η θέση αυτή ονομάσθηκε Δόγμα Χαλστάιν, από τον υφυπουργό Εξωτερικών που την διατύπωσε.

Oταν ο Αντενάουερ κατάλαβε ότι το κόστος του αυτοεγκλωβισμού της Βόννης υπερέβαινε το όποιο όφελος, θέλησε να ανακτήσει ελευθερία κινήσεων. Γρήγορα διαπίστωσε ότι η πλειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας της CDU - CSU απειλούσε με ανταρσία κάθε προσπάθεια απεμπλοκής από το ανελαστικό- άκαμπτο πλαίσιο του Δόγματος Χαλστάιν.

Ετσι, η Δυτική Γερμανία αποστερήθηκε της δυνατότητας να ασκήσει πολιτική επιρροή τόσο στο σύνολο των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης όσο και σε πρωταγωνιστές του κινήματος των Αδεσμεύτων όπως η Γιουγκοσλαβία του Τίτο, η Αίγυπτος του Νάσερ και η Ινδονησία του Σουκάρνο μια αυτοαπομόνωση που τερματίσθηκε μετά το 1969 με την Οστπολιτίκ του Μπραντ.

Το 2009 η Μπούντεσταγκ με συντριπτική πλειοψηφία εγκλώβισε την Γερμανία και κατά συνέπεια την ευρωζώνη σε ένα νέο σκληρότερο και πιο ανελαστικό Δόγμα Χαλστάιν τον κόφτη δημόσιου χρέους επιτρέποντας δανεισμό μέχρι το 0,35% του ετήσιου ΑΕΠ της χώρας με στόχο τον μηδενισμό των ελλειμμάτων στο «Μαύρο Μηδέν» (Schwarze Null). Αυτή ήταν η απάντηση του Βερολίνου στις πιέσεις που δεχόταν από τις ΗΠΑ αλλά και τους εταίρους του στην ευρωζώνη να ενισχύσει τη ζήτηση μέσω δημόσιων επενδύσεων που θα αναθέρμαιναν την οικονομία.

Η μόνιμη δημοσιονομική περιοριστική πολιτική με στόχο το Μαύρο Μηδέν είναι από το 2009 διάταξη του Συντάγματος στην Γερμανία μια σκληρή πραγματικότητα που δείχνει να μην επηρεάζεται ούτε από την πανδημία. Την εβδομάδα αυτή επιβεβαιώθηκε, για όσους έλπιζαν ότι η συμφωνία Μέρκελ - Μακρόν για το Ταμείο Ανάκαμψης είναι το πρώτο βήμα απεγκλωβισμού της Γερμανίας, η εμμονή στον προσωρινό χαρακτήρα της απόκλισης από τη μόνιμη δημοσιονομική λιτότητα στη χώρα και κατά συνέπεια στην Ε.Ε.-ευρωζώνη.

Πρόκειται για τη θύελλα αντιδράσεων που προκάλεσε άρθρο στενού συνεργάτη της Μέρκελ, όπου προτείνει παράταση της δημοσιονομικής χαλάρωσης σε ορίζοντα δεκαετίας. Η πλειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας της CDU-CSU εναντιώθηκε στην πρόταση, ενώ αποστάσεις ασφαλείας τήρησαν ο ηγέτης του κόμματος Λασέτ και ο Σοσιαλδημοκράτης υπουργός Οικονομικών Σολτς, οι δύο δηλαδή πιθανοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της Μέρκελ στην καγκελαρία.

Στη Χριστιανοδημοκρατία της Γερμανίας καταγράφεται άρνηση της πραγματικότητας με την ψυχαναλυτική έννοια του όρου. Αρνηση προσμέτρησης των νέων δεδομένων για τη διάρκεια, το εύρος και το κόστος της πανδημίας που προκύπτουν από τις μεταλλάξεις του Covid-19.

Το Μαύρο Μηδέν, σε αντίθεση με το Δόγμα Χαλστάιν, έχει διευρυμένη διακομματική στήριξη και δεν φαίνεται στον ορίζοντα καμία νέα κυβερνητική πλειοψηφία που θα μπορούσε να προωθήσει την οριστική εγκατάλειψή του.

Οσοι βιάστηκαν να δουν δυναμική στρατηγικής στροφής με την υιοθέτηση του Συμφώνου Ανάπτυξης ξέχασαν την τελετή αποχώρησης του Σόιμπλε από το υπουργείο Οικονομικών τον Οκτώβριο του 2017, που στην αυλή του κτιρίου οι συνεργάτες του αποχωρούντος υπουργού σχημάτισαν ένα τεράστιο μαύρο μηδέν!

https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/279217_pandimia-kai-mayro-miden 

Προβλέψεις

...Το Foreign Policy ζήτησε από εννέα κορυφαίους στοχαστές, μεταξύ των οποίων δύο βραβευμένους με Νόμπελ οικονομολόγους, τις προβλέψεις τους για την οικονομική και χρηματοοικονομική τάξη μετά την πανδημία.

Joseph E. Stiglitz (Καθηγητής Οικονομικών, βραβευμένος με Νόμπελ και πρώην σύμβουλος Δημοκρατικών προέδρων): Χρειαζόμαστε καλύτερη ισορροπία μεταξύ παγκοσμιοποίησης και αυτονομίας

«Οι οικονομολόγοι συνήθιζαν να καλούν τις χώρες να ακολουθούν συγκεκριμένες πολιτικές επισιτιστικής ή ενεργειακής ασφάλειας, με δεδομένο ότι σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, όπου τα σύνορα δεν έχουν σημασία, θα μπορούσανε πάντα να στραφούνε σε άλλες χώρες αν κάτι συνέβαινε στη δική τους. Τώρα, τα σύνορα ξαφνικά έχουν σημασία, καθώς οι χώρες, οι οποίες διαθέτουν κρατούν τις μάσκες και τον ιατρικό εξοπλισμό για τις ίδιες και οι περισσότερες αγωνίζονται να προμηθευτούν. Η κρίση του πανδημίας υπήρξε μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η βασική πολιτική και οικονομική μονάδα εξακολουθεί να είναι το έθνος-κράτος.

Για να χτίσουμε τις φαινομενικά αποδοτικές αλυσίδες εφοδιασμού μας, αναζητήσαμε στον κόσμο τον παραγωγό με το χαμηλότερο κόστος κάθε συνδέσμου στην αλυσίδα. Αλλά ήμασταν κοντόφθαλμοι, κατασκευάζοντας ένα σύστημα το οποίο σαφώς δεν είναι ανθεκτικό, αντίθετα είναι πολύ ευάλωτο. Η παραγωγή και διανομή, με λίγα ή καθόλου αποθέματα, μπορεί να είναι αρκετά ικανή να απορροφήσει μικρά προβλήματα, αλλά τώρα βλέπουμε το σύστημα να συνθλίβεται από μια απροσδόκητη διαταραχή.

Ίσως, θα έπρεπε να έχουμε πάρει το μάθημα της ανθεκτικότητας από την οικονομική κρίση του 2008. Είχαμε δημιουργήσει ένα διασυνδεδεμένο χρηματοοικονομικό σύστημα που φαινόταν αποτελεσματικό και ίσως ήταν καλό στην απορρόφηση μικρών σοκ, αλλά ήταν συστημικά εύθραυστο. Αν δεν υπήρχαν οι τεράστιες κρατικές ενισχύσεις, το σύστημα θα είχε καταρρεύσει, όταν έσκασε η φούσκα των ακινήτων. Προφανώς, αυτό το μάθημα δεν το πήραμε.

Στο οικονομικό σύστημα που θα διαμορφώσουμε μετά από αυτήν την πανδημία, οι χώρες θα πρέπει να αγωνιστούν για μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ της αξιοποίησης της παγκοσμιοποίησης και ενός απαραίτητου βαθμού αυτονομίας».

Robert J. Shiller (Νομπελίστας, καθηγητής του Yale University): Αυτή η ατμόσφαιρα πολέμου έχει ανοίξει ένα παράθυρο για αλλαγή

«Συμβαίνουν θεμελιώδεις αλλαγές κατά καιρούς – συχνά σε περιόδους πολέμου. Αν και ο εχθρός είναι τώρα ένας ιός και όχι μια ξένη δύναμη, η πανδημία δημιούργησε μια ατμόσφαιρα πολέμου, στην οποία τέτοιες αλλαγές φαίνονται ξαφνικά δυνατές. Ο πόλεμος φέρνει κοντά τους ανθρώπους όχι μόνο σε μια χώρα, αλλά και μεταξύ χωρών, καθώς μοιράζονται έναν κοινό εχθρό όπως ο ιός. Όσοι ζουν σε πλουσιότερες χώρες μπορούν να αισθανθούν περισσότερη συμπάθεια για εκείνους που υποφέρουν σε φτωχές χώρες επειδή μοιράζονται μια παρόμοια εμπειρία. Η τεχνολογία βοηθά να μας φέρει ακόμη πιο κοντά. Ξαφνικά ο κόσμος φαίνεται μικρότερος και πιο οικείος.

Υπάρχει λόγος να ελπίζουμε ότι η πανδημία έχει ανοίξει ένα παράθυρο για τη δημιουργία νέων τρόπων και θεσμών που θα αντιμετωπίσουν την ανισότητα. Για παράδειγμα, ένα καθολικό βασικό κατώτατο εισόδημα για τους εργαζόμενους αλλά και μια καλύτερη, καθολική, δημόσια ασφάλιση υγείας είναι δυο βασικά ζητήματα που τίθενται στο τραπέζι των αλλαγών. Δεδομένου ότι είμαστε όλοι στην ίδια πλευρά σε αυτόν τον πόλεμο, μπορεί τώρα να βρούμε το κίνητρο για τη δημιουργία νέων διεθνών θεσμών που θα επιτρέπουν καλύτερη κατανομή κινδύνων μεταξύ των χωρών. Η ατμόσφαιρα του πολέμου θα εξασθενίσει, αλλά αυτά τα νέα θεσμικά όργανα πρέπει να γίνουν και να μείνουν».

Gita Gopinath (επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ): Ο πραγματικός κίνδυνος είναι οι πολιτικοί που εκμεταλλεύονται τους φόβους μας

«Μέσα σε λίγες μόνο εβδομάδες, μια δραματική αλυσίδα γεγονότων – η τραγική απώλεια ζωών, η παράλυτη παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, η διακοπή αποστολών ιατρικών προμηθειών μεταξύ συμμάχων και η βαθιά παγκόσμια οικονομική συρρίκνωση – αποκάλυψε τα τρωτά σημεία των ανοιχτών συνόρων και της παγκοσμιοποίησης. Οι επιχειρήσεις που αποτελούν μέρος των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού έχουν δει από πρώτο χέρι τους κινδύνους που ενυπάρχουν στις αλληλεξαρτήσεις τους και τις μεγάλες απώλειες που προκαλούνται από τη διακοπή αυτών. Επίσης, ακόμη και όταν τα μέτρα περιορισμού σταδιακά αρθούν παγκοσμίως, οι άνθρωποι μπορεί να αυτοαξιολογούν αλλιώς πλέον τους κινδύνους και να αποφασίζουν να περιορίσουν τα ταξίδια επ’ αόριστον, αντιστρέφοντας μισό αιώνα αυξανόμενης διεθνούς κινητικότητας.

Πέραν όμως της ανάγκης επαναπροσδιορισμού των τοπικών αγορών, ο πραγματικός κίνδυνος, είναι ότι αυτή η μετατόπιση από ανθρώπους και επιχειρήσεις, από την παγκοσμιοποίηση στην τοπικοποίηση, θα δώσει τροφή σε ορισμένους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να εκμεταλλευτούν τους φόβους για να υπερασπιστούν για άλλους λόγους τα κλειστά σύνορα. Θα μπορούσαν να επιβάλουν προστατευτικούς περιορισμούς στο εμπόριο με το πρόσχημα της αυτάρκειας και να περιορίσουν την κυκλοφορία των ανθρώπων με το πρόσχημα της δημόσιας υγείας. Είναι τώρα στα χέρια των παγκόσμιων ηγετών να αποτρέψουν αυτό το αποτέλεσμα και να διατηρήσουν το πνεύμα της διεθνούς ενότητας που μας έχει στηρίξει συλλογικά για περισσότερα από 50 χρόνια».

Carmen M. Reinhart (καθηγήτρια Διεθνούς Χρηματοοικονομικού Συστήματος στο Χάρβαρντ): Ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο της παγκοσμιοποίησης

«Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος και η παγκόσμια οικονομική ύφεση στις αρχές της δεκαετίας του 1930 οδήγησαν στο θάνατο μιας προηγούμενης εποχής της παγκοσμιοποίησης. Αναζωπύρωση των εμπορικών φραγμών και των κεφαλαιακών ελέγχων, αποκοπή από τις παγκόσμιες κεφαλαιαγορές έως τη δεκαετία του 1950. Ο σύγχρονος κύκλος παγκοσμιοποίησης αντιμετώπισε μια σειρά χτυπημάτων μετά την οικονομική κρίση του 2008-2009: μια ευρωπαϊκή κρίση χρέους, το Brexit και τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας.

Η πανδημία κοραναϊού είναι η πρώτη κρίση από τη δεκαετία του 1930 που κατακλύζει τόσο τις προηγμένες όσο και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Η ύφεση θα είναι βαθιά και μεγάλη. Όπως και στη δεκαετία του 1930, οι κυριαρχικές επιλογές απομονωτισμού πιθανότατα θα αυξηθούν. Οι αμφιβολίες σχετικά με τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, την ασφάλεια των διεθνών ταξιδιών και σε εθνικό επίπεδο οι ανησυχίες σχετικά με την αυτάρκεια στις ανάγκες θα ενταθούν και μετά την καταπολέμηση της πανδημίας. Η οικονομική αρχιτεκτονική μετά τον κορανοϊό μπορεί να μην μας οδηγήσει πίσω στην εποχή της προ-παγκοσμιοποίησης, αλλά η ζημιά στο διεθνές εμπόριο είναι πιθανό να είναι εκτεταμένη και διαρκής».

Adam Posen (Πρόεδρος του. Ινστιτούτου Peterson για τη Διεθνή Οικονομία): Οι προϋπάρχουσες συνθήκες της οικονομίας επιδεινώνονται

«Η πανδημία θα επιδεινώσει τέσσερις προϋπάρχουσες συνθήκες της παγκόσμιας οικονομίας. Η πρώτη από αυτές τις συνθήκες είναι η στασιμότητα – ο συνδυασμός της χαμηλής αύξησης της παραγωγικότητας, της έλλειψης ιδιωτικών επενδύσεων και του σχεδόν αποπληθωρισμού. Αυτό θα βαθαίνει, καθώς θα εξασθενίσει η ζήτηση και η καινοτομία.
Δεύτερον, το χάσμα μεταξύ των πλούσιων χωρών και του υπόλοιπου κόσμου θα διευρυνθεί περαιτέρω.

Τρίτον, εν μέρει ως αποτέλεσμα της ανάγκης για ασφάλεια και φαινομενικής ανοχής των αναπτυσσόμενων οικονομιών, ο κόσμος θα συνεχίσει να εξαρτάται υπερβολικά από το αμερικανικό δολάριο για χρηματοδότηση και εμπόριο. Τέλος, ο οικονομικός εθνικισμός θα οδηγήσει όλο και περισσότερο τις κυβερνήσεις να κλείσουν τις οικονομίες τους από τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτό δεν θα παράγει ποτέ πλήρη αυτάρκεια, ή οτιδήποτε άλλο κοντά σε αυτό, αλλά θα ενισχύσει τις προηγούμενες συνθήκες».

Eswar Prasad (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Cornell): Περισσότερο από ποτέ, ο κόσμος προσβλέπει στους κεντρικούς τραπεζίτες

«Η οικονομική και χρηματοοικονομική «σφαγή» που προκαλείται από την πανδημία θα αφήσει βαθιά σημάδια στην παγκόσμια οικονομία. Οι κεντρικές τράπεζες έχουν ανταποκριθεί στην πρόκληση, υπονομεύοντας τους μέχρι τώρα κανόνες τους. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ ενίσχυσε τις χρηματοοικονομικές αγορές με αγορές περιουσιακών στοιχείων και παρείχε ρευστότητα σε δολάρια σε άλλες κεντρικές τράπεζες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει δηλώσει «χωρίς όρια» την υποστήριξή της στο ευρώ και ανακοίνωσε μαζικές αγορές κρατικών και εταιρικών ομολόγων και άλλων περιουσιακών στοιχείων. Η Τράπεζα της Αγγλίας χρηματοδοτεί άμεσα κρατικές δαπάνες. Ακόμη και ορισμένες κεντρικές τράπεζες αναδυόμενων αγορών, όπως η Reserve Bank of India, εξετάζουν έκτακτα μέτρα.

Από την άλλη πλευρά, τα φορολογικά κίνητρα από τις κυβερνήσεις έχουν αποδειχθεί πολιτικά περίπλοκα, δυσκίνητα στην εφαρμογή τους, και συχνά δύσκολο να στοχεύσουν εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη. Οι κεντρικοί τραπεζίτες, που θεωρούνται συντηρητικοί, έχουν δείξει ότι μπορούν να ενεργήσουν με ευκινησία, τόλμη και δημιουργικότητα σε απελπισμένους καιρούς. Ακόμα και όταν οι πολιτικοί ηγέτες δεν είναι διατεθειμένοι να συντονίσουν διασυνοριακές πολιτικές, οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορούν να ενεργούν σε συνεργασία. Τώρα και για πολύ καιρό ακόμη, οι κεντρικές τράπεζες έχουν εδραιωθεί ως η πρώτη και κύρια γραμμή άμυνας έναντι οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κρίσεων».

Adam Tooze (καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κολούμπια): Η κανονική οικονομία δεν θα επιστρέψει ποτέ

«Από όταν ξεκίνησε η πανδημία η πρώτη αντίδραση ήταν η αναζήτηση ιστορικών αναλογιών – 1914, 1929, 1941. Αυτό που φανερώνεται είναι η ιστορική καινοτομία του σοκ που ζούμε. Υπάρχει κάτι και είναι τρομακτικό. Πολλές χώρες αντιμετωπίζουν ένα πολύ βαθύτερο και πιο άγριο οικονομικό σοκ από ό, τι είχαν ζήσει στο παρελθόν. Σε τομείς όπως το λιανικό εμπόριο, που ήδη υφίσταται έντονη πίεση από τον διαδικτυακό ανταγωνισμό, το προσωρινό lockdown ενδέχεται να αποδειχθεί οριστικό. Πολλά καταστήματα δεν θα ανοίξουν ξανά, χάνονται μόνιμα οι δουλειές τους. Εκατομμύρια εργαζόμενοι, ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων και οι οικογένειές τους αντιμετωπίζουν την οικονομική καταστροφή. Όσο περισσότερο διατηρούμε το lockdown, τόσο βαθύτερες είναι οι οικονομικές πληγές και τόσο πιο αργή είναι η ανάκαμψη.

Αυτό που πιστεύαμε ότι γνωρίζαμε για την οικονομία και τη χρηματοδότηση έχει διαταραχθεί ριζικά. Από το σοκ της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, έχουν γίνει πολλές συζητήσεις σχετικά με την ανάγκη να ληφθεί υπόψη η αβεβαιότητα. Τώρα ξέρουμε πώς υπάρχει μόνο αβεβαιότητα. Παρακολουθούμε τη μεγαλύτερη συνδυασμένη δημοσιονομική προσπάθεια μετά τον Β ‘Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά είναι ήδη σαφές ότι ο πρώτος γύρος μπορεί να μην είναι αρκετός. Υπάρχουν μερικές ψευδαισθήσεις για τα πρωτοφανή ακροβατικά που κάνουν οι κεντρικές τράπεζες. Η ιστορία προτείνει ορισμένες ριζοσπαστικές εναλλακτικές λύσεις, όπως μια έκρηξη πληθωρισμού ή μια οργανωμένη δημόσια χρεοκοπία.

Εάν η απάντηση από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά είναι αποτροπή του κινδύνου ανάγκη για ασφάλεια, θα επιδεινώσει τις δυνάμεις της στασιμότητας. Εάν η απάντηση στα χρέη που συσσωρεύονται από την κρίση είναι λιτότητα, αυτό θα κάνει τα πράγματα χειρότερα. Είναι λογικό να ζητούμε αντ ‘αυτών μια πιο δραστήρια κυβέρνηση να μας οδηγήσει στην έξοδο από την κρίση. Αλλά το ερώτημα, φυσικά, είναι ποια μορφή θα λάβει και ποιες πολιτικές δυνάμεις θα την ελέγξουν».

Laura D’Andrea Tyson (πρώην σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϋ): Πολλές χαμένες θέσεις εργασίες δεν θα επιστρέψουν ποτέ

«Η πανδημία και η επακόλουθη ανάκαμψη θα επιταχύνουν τη συνεχιζόμενη ψηφιοποίηση και αυτοματοποίηση της εργασίας – τάσεις που έχουν διαβρώσει τις θέσεις εργασίας μεσαίας δεξιότητας, ενώ αυξάνουν τις θέσεις εργασίας υψηλών δεξιοτήτων κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες και συμβάλλουν στη στασιμότητα των μέσων μισθών και την αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας. Οι αλλαγές στη ζήτηση θα αλλάξουν τη μελλοντική σύνθεση του ΑΕΠ. Το μερίδιο των υπηρεσιών στην οικονομία θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αλλά το μερίδιο των υπηρεσιών θα μειωθεί στο λιανικό εμπόριο, τη φιλοξενία, τα ταξίδια, την εκπαίδευση, τη διοίκηση, καθώς η ψηφιοποίηση οδηγεί σε αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και παροχής αυτών των υπηρεσιών.

Πολλές θέσεις εργασίας χαμηλού μισθού, χαμηλής ειδίκευσης, ειδικά εκείνες που παρέχονται από μικρές επιχειρήσεις, δεν θα επιστρέψουν με την ανάκαμψη. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι που παρέχουν βασικές υπηρεσίες όπως η αστυνόμευση, η καταπολέμηση της πυρκαγιάς, η υγειονομική περίθαλψη, η εφοδιαστική αλυσίδα, οι δημόσιες συγκοινωνίες και τα τρόφιμα θα έχουν μεγαλύτερη ζήτηση, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες απασχόλησης και αυξάνοντας την πίεση για αύξηση των μισθών και βελτίωση των παροχών σε αυτούς τους παραδοσιακά τομείς χαμηλών μισθών. Η ύφεση θα επιταχύνει παράλληλα την ανάπτυξη της επισφαλούς απασχόλησης, εργαζομένων μερικής απασχόλησης, εργαζομένων με πολλούς εργοδότες, κ.λπ. Θα απαιτηθούν νέες δεξιότητες για νέες θέσεις εργασίας. Η ξαφνική εξάρτηση πολλών από την ικανότητα να εργάζονται εξ αποστάσεως θα χρειαστεί μια σημαντική και χωρίς αποκλεισμούς επέκταση του Wi-Fi, της ευρυζωνικότητας και άλλων υποδομών, που θα είναι απαραίτητη για να επιτραπεί η επιταχυνόμενη ψηφιοποίηση της οικονομικής δραστηριότητας».

Kishore Mahbubani (καθηγητής και πρώην Διπλωμάτης, Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης): Μια πιο παγκοσμιοποιημένη Κίνα

«Η πανδημία COVID-19 θα επιταχύνει μια αλλαγή που είχε ήδη ξεκινήσει: μια μετάβαση από την παγκοσμιοποίηση που επικεντρώνεται στις ΗΠΑ σε μια πιο επικεντρωμένη στην Κίνα παγκοσμιοποίηση. Γιατί θα συνεχιστεί αυτή η τάση; Ο αμερικανικός πληθυσμός έχει χάσει την πίστη του στην παγκοσμιοποίηση και στο διεθνές εμπόριο. Οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου είναι τοξικές, με ή χωρίς τον Ντόναλντ Τραμπ. Αντίθετα, η Κίνα δεν έχει χάσει την πίστη της. Γιατί όχι; Υπάρχουν βαθύτεροι ιστορικοί λόγοι. Οι Κινέζοι ηγέτες γνωρίζουν τώρα καλά ότι η στασιμότητα από το 1842 έως το 1949 ήταν αποτέλεσμα εφησυχασμού και μιας μάταιης προσπάθειας των ηγετών της να την αποκόψουν από τον κόσμο. Αντιθέτως, οι τελευταίες δεκαετίες της οικονομικής ανάκαμψης ήταν αποτέλεσμα εξωστρέφειας. Σήμερα πιστεύουν ότι μπορούν να ανταγωνιστούν οποιονδήποτε.

Κατά συνέπεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν δύο επιλογές. Εάν ο πρωταρχικός τους στόχος είναι να διατηρήσουν την παγκόσμια υπεροχή, θα πρέπει να συμμετάσχουν σε έναν γεωπολιτικό ανταγωνισμό μηδενικού αθροίσματος με την Κίνα. Ωστόσο, εάν ο στόχος των Ηνωμένων Πολιτειών είναι να βελτιώσει την ευημερία του αμερικανικού λαού – του οποίου η κατάσταση έχει επιδεινωθεί – θα πρέπει να συνεργαστούν με την Κίνα. Ο σοφότερος σύμβουλος θα πρότεινε ότι η συνεργασία θα ήταν η καλύτερη επιλογή. Ωστόσο, δεδομένου του τοξικού πολιτικού περιβάλλοντος μπορεί να μην επικρατήσει ο σοφότερος σύμβουλος». 

https://tvxs.gr/news/kosmos/i-pandimia-allazei-tin-oikonomiki-taksi-gia-panta-oi-problepseis-ennea-koryfaion-oikonom

Το παρασκήνιο ενός συναλλαγματικού¹ πολέμου, που δεν ξεκίνησε...

Γιάννης Σιώτος*

Τρομάζεις παρακολουθώντας αυτά που λένε και εκείνα που κάνουν οι ξένοι και οι δικοί μας πολιτικοί και αναρωτιέσαι πόσο εύκολο είναι για τις ελίτ (πολιτικές, οικονομικές) να παραποιήσουν την πραγματικότητα.

Στο τέλος της δεκαετίας του 2000, κυκλοφόρησε το βιβλίο «Οι παραχαράκτες» (Les Falsificateurs). Ο Γαλλοαμερικανός συγγραφέας του, ο Antoine Bello, προσπαθούσε να προσεγγίσει την ιστορία περιγράφοντας το πόσο εύκολα μπορεί να αλλοιωθεί από κάποιον που έχει κίνητρο, μέσα και διάθεση.

Τα δύο βιβλία που έγραψε στη συνέχεια («Les Éclaireurs», «Les Producteurs») σε κάνουν να προβληματίζεσαι για το τι συμβαίνει όταν η ιστορία γράφεται με fake news και παραποιημένες πληροφορίες. Τότε αντιλαμβάνεσαι ότι η σημερινή πραγματικότητα έχει κάνει τις ιστορίες του Οργουελ να μοιάζουν με την... Κοκκινοσκουφίτσα, καθώς οι ηγεσίες πιο εύκολα από ποτέ άλλοτε και σχεδόν ανέξοδα μπορούν να προσαρμόσουν την ιστορία στα μέτρα τους, χειραγωγώντας πηγές και κατασκευάζοντας «αλήθειες».

Τρομάζεις παρακολουθώντας αυτά που λένε και εκείνα που κάνουν οι ξένοι και οι δικοί μας πολιτικοί και αναρωτιέσαι πόσο εύκολο είναι για τις ελίτ (πολιτικές, οικονομικές) να παραποιήσουν την πραγματικότητα. Την απάντηση δίνει στα βιβλία του ο Bello: Αυτό που χρειάζονται είναι έναν οργανωτή, έναν γνώστη, μερικούς χάκερ, δημόσιες δηλώσεις, έρευνες, αναλύσεις και... πολιτικές αποφάσεις. Η ποιότητα του αποτελέσματος κρίνει αν οι ηγεσίες είναι σκιτζήδες ή επαγγελματίες... παραποιητές.

Στην πρώτη κατηγορία, που χαρακτηρίζει πολιτικούς μικρών κρατών, οι Ελληνες πολιτικοί μπορούν να διεκδικήσουν περίοπτη θέση: Ο κ. Μητσοτάκης, που προσπαθεί να γράψει την ιστορία του «τρώγοντας» φράσεις από επίσημες δηλώσεις του (Ουάσινγκτον), εμφανίζοντας κραυγαλέες αστοχίες σαν μέγιστες επιτυχίες (μεταναστευτικό) και ανακατασκευάζοντας δηλώσεις (ανάπτυξη). Ο κ. Τσίπρας με τα «όχι». Ο κ. Σαμαράς με τα «Ζάππεια». Ο κ. Παπανδρέου λέγοντας ότι «... ο τελικός μας προορισμός είναι να απελευθερώσουμε την Ελλάδα από επιτηρήσεις και κηδεμονίες...».²

Στη δεύτερη όμως ανακαλύπτεις πολιτικούς των ισχυρών κρατών που όλοι τους παραποίησαν την πραγματικότητα: Ρισελιέ, Ναπολέων, Μπίσμαρκ, Στάλιν, Χίτλερ αλλά και φρέσκους, όπως Μέρκελ, Πούτιν, Μακρόν, Τραμπ. Ολους τούς χαρακτηρίζει ο αψεγάδιαστος επαγγελματισμός του... παραποιητή καθώς όντας «επαγγελματίες» αξιοποίησαν το τεράστιο απόθεμα γνώσης, πλούτου και ισχύος που διαθέτουν για να διαμορφώσουν τη δική τους ιστορία.

Μια πρόσφατη οικονομική ιστορία θα μπορούσε να έχει πολλά απ’ αυτά τα χαρακτηριστικά. Πρωταγωνιστής ο Τραμπ που με χάρη βιρτουόζου χειρίστηκε τις κινεζικές... ισοτιμίες. Πριν από μερικές μέρες λοιπόν ανακοίνωσε ότι αποσύρει την Κίνα από τη μαύρη λίστα των κρατών που χειραγωγούν το νόμισμά τους. Αντιμετωπίστηκε ως χειρονομία καλής θέλησης και ελάχιστοι ανέφεραν ότι λίγους μήνες νωρίτερα ο ίδιος την είχε συμπεριλάβει στη μαύρη λίστα εκτοξεύοντας κατηγορίες για σκόπιμη υποτίμηση του γουάν, ώστε τα κινεζικά προϊόντα να είναι φτηνότερα.

Αν ο ιστορικός του μέλλοντος περιοριστεί στην τελευταία απόφαση, τότε θα σχηματίσει την εικόνα ενός φιλειρηνικού Νέστορα πολιτικού που επιθυμεί να αποκλιμακώσει τις εντάσεις. Αν όμως ψάξει λίγο βαθύτερα, θα ανακαλύψει μια εντελώς διαφορετική αλήθεια.

Από τη δεκαετία του ’90 και μέχρι το 2014 οι Κινέζοι ηγέτες προσάρμοζαν τις ισοτιμίες στις ανάγκες τους. Υπό κανονικές συνθήκες, η ταχεία ανάπτυξη θα είχε αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη αύξηση³ της αξίας του γουάν. Ωστόσο, το Πεκίνο αρνήθηκε να αφήσει το νόμισμά του να κινηθεί ελεύθερα αγοράζοντας δολάρια για να υποτιμήσει τεχνητά την αξία του. Η χειραγώγηση του γουάν στη διάρκεια αυτής της περιόδου ήταν ένας λόγος για να συμβεί το λεγόμενο «κινεζικό σοκ», με οδυνηρές επιπτώσεις στη μεταποίηση των ΗΠΑ και της Ε.Ε. που ανταγωνίζονταν την Κίνα.

Οι κυβερνήσεις του Μπους και του Ομπάμα, αν και έβλεπαν τη χειραγώγηση, δεν απέδωσαν στην Κίνα τον χαρακτηρισμό του «νομισματικού χειραγωγού». Υποστήριζαν ότι η σχετική νομοθεσία δεν προέβλεπε καμία πραγματική κύρωση για τη χειραγώγηση των ισοτιμιών και επομένως ο χαρακτηρισμός αυτός θα ισοδυναμούσε με βρισιά χωρίς πραγματικές συνέπειες.

Πράγματι, η νομοθεσία προβλέπει έναν χρόνο διαπραγματεύσεων και μετά -μάλλον ανώδυνες- κυρώσεις, όπως ενισχυμένη εποπτεία του ΔΝΤ και απώλεια της ασφάλισης κινδύνου μέσω της Εταιρείας Διεθνών Ιδιωτικών Επενδύσεων των ΗΠΑ. Το πιθανό όμως είναι ότι δεν ήθελαν να παρέμβουν όχι λόγω αδυναμίας -διέθεταν το Ταμείο Σταθεροποίησης Συναλλάγματος– αλλά επειδή γνώριζαν ότι κάτι τέτοιο ισοδυναμούσε με την κήρυξη συναλλαγματικού πολέμου.

Τα τελευταία χρόνια όμως η Κίνα σταμάτησε να χειραγωγεί το νόμισμά της. Αυτό συνέβη μετά το δεύτερο εξάμηνο του 2014, όταν η Fed ξεκίνησε να αυξάνει τα επιτόκια και η ΕΚΤ εφάρμοσε την ποσοτική χαλάρωση. Η άνοδος του δολαρίου ανέβασε την αξία του γουάν και τότε πολλοί Κινέζοι άρχισαν να ανησυχούν ότι το νόμισμά τους θα μπορούσε να υποτιμηθεί. Αντέδρασαν βγάζοντας τα χρήματά τους στο εξωτερικό και χρειάστηκε η παρέμβαση της Κεντρικής Τράπεζας για να σταματήσει τη διαρροή.

Πλέον, το Πεκίνο δεν χρειαζόταν να αγοράζει μεγάλα ποσά δολαρίων για να συγκρατήσει το γουάν από το να ανατιμηθεί. Αντίθετα, έπρεπε να πουλά δολάρια για να εμποδίσει μια πτώση της αξίας του. Πάντως όλοι γνωρίζουν ότι η Κίνα εξακολουθεί να ελέγχει την ισοτιμία του γουάν θέτοντας το κεντρικό σημείο της ημερήσιας συναλλαγματικής ισοτιμίας του. Αλλά σήμερα το κάνει για να το προφυλάξει από την ταχύτερη πτώση.

Ο πρόεδρος Τραμπ, από την προεκλογική του εκστρατεία ακόμα, μιλούσε για τη ζημιά που υφίσταται η οικονομία των ΗΠΑ από το γουάν και προειδοποιούσε με τη λήψη μέτρων. Ετσι, πριν από λίγους μήνες αποφάσισε να δράσει και ζήτησε από τον υπουργό Οικονομικών του να χαρακτηρίσει την Κίνα «χειραγωγό συναλλάγματος» - αν και ήξερε ότι αυτό είχε σταματήσει. Τον Ιανουάριο όμως άλλαξε γνώμη και την αποχαρακτήρισε θεωρώντας προφανώς ότι έτσι θα έχει και την πίτα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο. Δηλαδή, αρχικά θώπευσε την εκλογική του πελατεία και στη συνέχεια με την επιστροφή στο αρχικό status καθησύχασε τους μετριοπαθείς και πρόσφερε στους ιστορικούς στοιχεία ηπιότητας και σύνεσης.

Συγκρίνετε, λοιπόν, τις προικισμένες με την ομορφιά της γνώσης και τη χάρη της εξοικείωσης πιρουέτες της πολιτικής του Αμερικανού προέδρου με τις άτσαλες, πρόχειρες και αλαζονικά ερασιτεχνικές κινήσεις των δικών μας, για να συνειδητοποιήσετε όχι μόνο πώς γράφεται η ιστορία αλλά και τις διαφορές των πολιτικών, του κοινού αλλά και τα τερτίπια όσων γράφουν... ιστορία.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

---

¹ «How Not to Fight a Currency War», B. W. Setser

² Καστελόριζο, 23 /4/2010

³ Η ισοτιμία γουάν/δολαρίου: 1994: 8,72 γουάν ανά δολάριο (ιστορικό χαμηλό ). 1997-98: σταθερή. 2005-2015: ανατιμήθηκε περισσότερο από ένα τρίτο έναντι του δολαρίου. 2015-2016: εξασθένησε και έκτοτε σταθεροποιήθηκε (περίπου 7 γουάν/δολάριο).

https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/227640_paraskinio-enos-synallagmatikoy1-polemoy-poy-den-xekinise

Το "νέο" 2008 που απέτρεψαν πριν δύο μήνες Fed και ΕΚΤ

Του Γ. Αγγέλη

Το "επεισόδιο” καλύφθηκε με απόλυτη σιωπή. Τον Σεπτέμβρη η ξαφνική συνδυασμένη παρέμβαση, της Fed και της ΕΚΤ απέτρεψε –προς το παρόν τουλάχιστον– ένα νέο "κραχ” τύπου 2008. Η επιβεβαίωση έρχεται από ανάλυση της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), αλλά η ανησυχία παραμένει.

Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) –η αποκαλούμενη και Κεντρική Τράπεζα των Κεντρικών Τραπεζών– με αναλυτικό της σημείωμα που δημοσιεύθηκε στις 8 Δεκέμβρη (September stress in dollar repo markets: passing or structural?) επιβεβαίωσε το γεγονός ότι στα μέσα του Σεπτέμβρη ο κίνδυνος για ένα "νέο” ισχυρότερο 2008 αποφεύχθηκε χάρη στην αμεσότητα της παρέμβασης της Fed στις 17 Σεπτέμβρη με την υποστήριξη των μέτρων που ανακοίνωσε η ΕΚΤ.

Για τη σημασία του "επεισοδίου” που πέρασε σιωπηρά – μέχρι στιγμής – από τον διεθνή τύπο, το Capital.gr έχει γράψει 2 – 3 φορές τον τελευταίο μήνα, επισημαίνοντας την κρισιμότητά του και τις συνέπειές του στην αλλαγή γραμμής μέσα στον Σεπτέμβριο από τις δύο κεντρικές τράπεζες.

Τότε καμία από τις δύο τράπεζες δεν είχε δώσει επαρκείς εξηγήσεις για το επείγον της συνδυασμένης παρέμβασής τους.

Το κείμενο ανάλυσης της BIS αποκαλύπτει τον μηχανισμό μέσα από τον οποίο στα μέσα του Σεπτέμβρη ένας συνδυασμός "συμπτώσεων” που αφορούσαν αφενός τη συρρίκνωση της διαθέσιμης ρευστότητας στο αμερικάνικο τραπεζικό σύστημα, τις αλλεπάλληλες ανατροπές στις προσδοκίες που αφορούν στη δυνατότητα συμφωνίας ΗΠΑ – Κίνας και τις συνέπειες τους στις χρηματιστηριακές αγορές και αφετέρου στις ακραίες "μοχλεύσεις” επενδυτικών Hedge Funds, οδήγησαν στο "πάγωμα” της αγοράς "repo”  μέσω της οποίας διασφαλιζόταν η ρευστότητα στο σύστημα.

Το "πάγωμα” αυτό εκτόξευσε στα ύψη το overnight επιτόκιο για repos με αποτέλεσμα ισχυρά hedge Funds με άμεση διασύνδεση στο τραπεζικό σύστημα, να απειληθούν άμεσα με χρεοστάσιο.

Οι συνέπειες όπως επισημαίνεται στην ανάλυση της BIS θα συμπαρέσυραν το διεθνές τραπεζικό σύστημα καθώς οι αιτίες και οι συνέπειες του χρεοστασίου θα ήταν πολλαπλάσιες εκείνου που συνέβη τον Σεπτέμβρη του 2008 με την Lehman Brothers.

Ας μη ξεχνάμε ότι και εκείνο τον Σεπτέμβρη του 2008 η Lehman Brothers κήρυξε χρεοστάσιο μετά το "πάγωμα” της αγοράς repos μέσω της οποίας διασφαλιζόταν η επάρκεια της ημερήσιας ρευστότητας της.

Αυτό το "πάγωμα” τον Σεπτέμβρη υποχρέωσε σε μία "άρον – άρον” αναστροφή της πολιτικής της Fed στις 17 Σεπτέμβρη, όταν πλέον είχε φανεί ότι δεν ήταν δυνατό να βρεθεί εναλλακτική "λύση”, παρά το γεγονός ότι η Fed είχε ήδη δεχθεί έμμεσα "βοήθεια” από τον Ντράγκι (12/9) από την επιβολή στο Συμβούλιο της ΕΚΤ αναστροφής της νομισματικής της πολιτικής και επιστροφής στην ποσοτική χαλάρωση...

Εκτοτε η Fed έχει διοχετεύσει στις αγορές repo περισσότερα από 322 δισ. δολ. σε δύο μήνες για να κρατήσει ανοικτές τις "κάνουλες” βραχυπρόθεσμης αναχρηματοδότησης του συστήματος και κυρίως των επενδυτικών Hedge Funds, με διεθνή δραστηριότητα...

Σημειωτέον ότι στην αμερικανική αγορά repo εκκαθαρίζονται καθημερινά συμβόλαια επαναγοράς της τάξης του ενός τρισ. δολ.

Το ερώτημα βέβαια που παραμένει ανοικτό και – παραδόξως – επισημαίνεται και από την ανάλυση της BIS είναι αν η Fed κατάφερε να "ξεπαγώσει” τις αγορές ή αυτό θα επανέλθει στα τέλη Γενάρη που εξαντλείται η προβλεπόμενη διάρκεια της παρέμβασής της...

 https://www.capital.gr/diethni/3399155/to-neo-2008-pou-apetrepsan-prin-duo-mines-fed-kai-ekt

Σε συναγερμό Fed και ΕΚΤ για το ιαπωνικό "τσουνάμι" που απειλεί ευρωπαϊκές και αμερικανικές τράπεζες

Του Γ. Αγγέλη

Το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Σεπτέμβρη η Κεντρική Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ, η γνωστή Fed, αποφάσισε ξαφνικά ότι πρέπει να τροφοδοτήσει το τραπεζικό σύστημα με επιπλέον ρευστότητα (δηλαδή να τυπώσει "χρήμα”) σε ποσότητες που ήδη έχουν ξεπεράσει τα 260 δισ. δολ. 

Η κίνηση αυτή ξάφνιασε, αλλά επειδή οδήγησε σε έναν νέο κύκλο ανόδου τιμών στο χρηματιστήριο όλοι άρχισαν να κοιτάζουν... αλλού. 

Την ίδια στιγμή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δρομολόγησε ένα νέο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης με απόφαση Μάριο Ντράγκι στις 12 Σεπτέμβρη, παρά τις σφοδρές αντιρρήσεις που συνάντησε αυτή η απόφαση ενόψει και της αντικατάστασής του από την Λαγκάρντ. Τελικά το νέο QE δρομολογήθηκε και έσπευσε να ξοδέψει ό,τι διαθέσιμο είχε (για τον μήνα Νοέμβριο) για την αγορά εταιρικών ομολόγων μέσα στην πρώτη εβδομάδα λειτουργίας του. 

Fed και ΕΚΤ άρχισαν για πρώτη φορά σε τόσο συντονισμένο χρόνο, να "τυπώνουν χρήμα” και να το ρίχνουν στην διατραπεζική αγορά σε ΗΠΑ και Ευρώπη παρά τη διαπιστωμένη ύπαρξη πλεονάζουσας ρευστότητας. Και το έκαναν σαν να μην υπάρχει... αύριο. 

Τι είχε συμβεί; Καμία μέχρι στιγμής επαρκής εξήγηση δεν έχει δοθεί από τις κεντρικές τράπεζες πέρα από καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις ότι όλα είναι υπό έλεγχο... 

Είναι; Να σημειωθεί ότι τα σημάδια προειδοποίησης για το 2008 και την κατάρρευση της Lehman Brothers ήταν και τότε το "πάγωμα” της διατραπεζικής αγοράς. Δηλαδή της άρνησης των τραπεζών να δανείσουν η μία την άλλη, καθώς είχε καταρρεύσει η "εμπιστοσύνη” στο σύστημα και μαζί του κάθε "πίστη”. Σ΄αυτές τις περιπτώσεις ο μόνος που απομένει είναι αυτός που μπορεί να "δημιουργήσει” χρήμα από το πουθενά ήτοι οι κεντρικές τράπεζες. 

Κάποια στοιχεία που έχουν διαρρεύσει δείχνουν ότι το "πρόβλημα” αυτή την φορά ίσως έρχεται από... την Ιαπωνία. 

Εκεί τα χαμηλά έως μηδενικά επιτόκια εδώ και δεκαετίες, έχουν υποχρεώσει κάποιες τράπεζες να αναζητήσουν "κέρδη” στο εξωτερικό και σε επενδύσεις χαρτοφυλακίου με ψηλότερες αποδόσεις αλλά και κίνδυνο. 

Η μεγαλύτερη συνεταιριστική τράπεζα (αγροτών και ψαράδων), η Νοριντσούκιν Μπανκ έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια στον μεγαλύτερο επενδυτή τιτλοποιημένου χρέους, κάτι σαν τους τίτλους (ομόλογα) που θα πουλάνε τα funds το 2020 με εγγύηση τα "κόκκινα δάνεια”, που αγοράζουν "μπίρ παρά” από τις ελληνικές τράπεζες... Η επιλογή των επενδύσεων αυτών έχει προκύψει από την αδυναμία της να βρει σημαντικές αποδόσεις σε άλλους τίτλους καθώς στο εσωτερικό της Ιαπωνίας οι αποδόσεις είναι εδώ και δεκαετίες μηδενικές έως και αρνητικές... 

H τράπεζα αυτή δανείζεται στο εξωτερικό δολάρια με γεν, μέσω ενός σύνθετου μηχανισμού, για να κάνει τις αγορές των τίτλων αυτών στο εξωτερικό. Και οι τράπεζες που την... εξυπηρετούν είναι κυρίως γαλλικές και κατά δεύτερο λόγο γερμανικές και αμερικάνικες. 

Όμως λόγω του τέλους του τριμήνου και του έτους οι τράπεζες ζήτησαν πίσω – ήταν προγραμματισμένο – τα "δολάρια”, η Νοριντσούκιν Μπανκ, δεν είχε να τα δώσει γιατί είχε πέσει έξω στους στόχους της λόγω της οικονομικής συγκυρίας και ο "σεισμός” εκατοντάδων δισ. δολ ήταν προ των θυρών. 

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής "διαρροές” ο κίνδυνος μιας μεγαλύτερης κατάρρευσης εκείνης της Lehman Brothers του 2008, καθώς θα οδηγούσε σε ένα διεθνές τραπεζικό ντόμινο, προς το παρόν αποφεύχθηκε με την παρέμβαση των κεντρικών τραπεζών που προσπαθούν να κλείσουν τις τρύπες με περίπου μισό τρισ. δολ σε λιγότερο από ένα μήνα λειτουργίας των QE... 

Όμως ένα άλλο "όνομα” σε κρίση κάνει την εμφάνισή του τα τελευταία 24ωρα με λίγο διαφορετική ιστορία, η SoftBank. Γιαπωνέζικη κι αυτή και βασικός μέτοχος της Uber και της WeWork που πρόσφατα κατέρρευσαν στα χρηματιστήρια και οδήγησαν την Soft Bank σε μία αναγκαστική διάσωση των βασικών της επενδύσεων στις ΗΠΑ, γεγονός που οδήγησε σε κατάρρευση των επενδυτικό της βραχίωνα με την αποχώρηση των βασικών του επενδυτών (κρατικό Fund της Σ. Αραβίας). 

Κάποιοι αναλυτές έχουν προσθέσει και μία ακόμα – ίσως περισσότερο συστημική και έτσι σοβαρότερη αιτία – στο παζλ των εξηγήσεων που επιχειρείται να δοθούν στην απρόσμενα συντονισμένη παρέμβαση των δύο κεντρικών τραπεζών. Αφορά την "δυσκολία” να καλυφθεί έγκαιρα το σταθερά αυξανόμενο έλλειμμα στο αμερικάνικο ομοσπονδιακό έλλειμμα... 

Ό,τι όμως και να έχει συμβεί φαίνεται να είναι τόσο σοβαρό που να χρειάζεται την από κοινού κινητοποίηση δυνάμεων των δύο μεγαλύτερων κεντρικών τραπεζών. Και το ερώτημα είναι για πόσο αυτό θα μπορεί να λειτουργεί σαν ανάχωμα ενός νέου "ατυχήματος” τύπου 2008...         
 

https://www.capital.gr/diethni/3396290/se-sunagermo-fed-kai-ekt-gia-to-iaponiko-tsounami-pou-apeilei-europaikes-kai-amerikanikes-trapezes

Αντί προϋπολογισμού, μια ματιά σε «μέλλον»

Tου Α. Δ.Παπαγιαννίδη
skbllz@hol.gr

Κανονικά θα ‘πρεπε τώρα, ημέρες προϋπολογισμού (πέρασε με 154 έναντι 143, έπειτα από θυελλώδη άσχετη συζήτηση), να στεκόμαστε στο πώς θα καταλήξει η νέα αυτή φάση δικαστικού ακτιβισμού που διέλυσε το δεύτερο μνημόνιο (με πέντε χρόνια καθυστέρηση!). Κηρύσσοντας αντισυνταγματικές τις περικοπές δώρων Χριστουγέννων (μέρες που ‘ναι..), Πάσχα και αδείας, επειδή έγιναν «μη τεκμηριωμένα», δηλαδή χωρίς να εξετασθεί «η ύπαρξη τυχόν εναλλακτικών επιλογών» αλλά και το αν οι εν λόγω περικοπές οδηγούν, αθροιζόμενες με προηγούμενες, σε «ανεπίτρεπτη μείωση του επιπέδου ζωής κάτω του επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης». (Ποιων; Μα... των δημοσίων υπαλλήλων! Ποιων άλλων, νομίσατε;).

Αν τώρα η Ολομέλεια του ΣτΕ συμφωνήσει με το Τμήμα του και δεν επιβάλει κάποιου είδους «κόφτη», τότε οποιαδήποτε συζήτηση περί προϋπολογισμού, περί πρωτογενών πλεονασμάτων κοκ. χάνει κάθε νόημα.

Καλούμε λοιπόν τον αναγνώστη να κοιτάξει αλλού. Σε κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί «φορέας μέλλοντος». μόνον που θα χρειαστεί αυτήν τη φορά να διαβάσει αρκετά νούμερα: ποσοστά συμμετοχής και διαχρονικές μεταβολές και πολλαπλασιαστές και στόχους.

Πάμε λοιπόν: Ιούνιο του 2017, η νεόκοπη τότε «Ελληνική Παραγωγή: Συμβούλιο Βιομηχανιών για την Ανάπτυξη» είχε παρουσιάσει, μαζί με το ΙΟΒΕ, στοχευμένη μελέτη για τον ρόλο της μεταποίησης στην εφεξής πορεία της ελληνικής οικονομίας, έτσι όπως αυτή βρισκόταν (και δεν έπαψε να βρίσκεται) σε αναζήτηση αληθινής επανεκκίνησης (γιατί το χλομό 2-2,5% δεν αρκεί). Φέτος λοιπόν το ΙΟΒΕ κατήρτισε πολύ πιο διεξοδική μελέτη, «Προκλήσεις και προοπτικές του τομέα της μεταποίησης», σε αναζήτηση για «Στρατηγικές παρεμβάσεις για ανάπτυξη». Ώστε «να αντιμετωπισθούν τα μεγάλα εμπόδια στην ανταγωνιστικότητα».

Να σημειωθεί ότι και η ίδια η Ε.Ε. στηρίζει εδώ και κάποια χρόνια τη λογική μιας επαναβιομηχάνισης, ενώ η έμφαση επί δύο δεκαετίες είχε στραφεί στον τομέα των υπηρεσιών, καθώς οι περιβαλλοντικές ευαισθησίες συμπίεζαν κάθε ιδέα στήριξης προς τη μεταποίηση. Στην Ε.Ε. ο στόχος συμμετοχής της μεταποίησης βρίσκεται ήδη στο 20% του ΑΕΠ (με τη διαμόρφωση, μάλιστα, και με τη δημόσια στήριξη ολοκληρωμένης στρατηγικής, παράλληλα με εκείνην της μετάβασης στην ψηφιακή εποχή αλλά και στην «κυκλική οικονομία»...).

Σε εμάς, όπου επί χρόνια πολλά η ίδια αναφορά σε «βιομηχανική πολιτική» ήταν σχεδόν απαγορευμένη και είχε υποκατασταθεί -με επίνευση Βρυξελλών- από «οριζόντιες πολιτικές», όταν ξεκινούσε η κρίση το μερίδιο της μεταποίησης στο ΑΕΠ βρισκόταν στο 9% (βέβαια... του τότε ΑΕΠ, που σήμερα έχει χαθεί κατά το 1/4). Στη συνέχεια προέκυψε υποχώρηση γύρω στο 8,5% -το κατώτατο, 8,1% παρατηρήθηκε το 2015-, ενώ το 2016/17 βρίσκεται πλέον στο 8,7%. Κατά καιρούς έχει ακουστεί ως στόχος της συμμετοχής της βιομηχανίας ένα 12% του ΑΕΠ έως το 2020, στόχος που μάλλον ήταν εξαρχής υπεραισιόδοξος. ενώ αναφερόταν και 15% σε μακρότερο, απροσδιόριστο για την ώρα ορίζοντα.

Άμα κανείς σταθεί -όπως είχε κάνει, διεξοδικά, η μελέτη του Ιουνίου 2017- στο οικονομικό αποτύπωμα της συνεισφοράς της μεταποίησης στο σύνολο της οικονομίας, βρίσκει ότι ο πολλαπλασιαστής της σε μια σειρά από επίπεδα είναι ιδιαίτερα μεγάλος. Έτσι, αν πάει κανείς απευθείας στο ΑΕΠ συναντά πολλαπλασιαστή 2,8 - που οδηγεί σε επίδραση επί του συνολικού ΑΕΠ 31%. Όσον αφορά την προστιθέμενη αξία, ο πολλαπλασιαστής είναι 2,7 αποδίδοντας 32% της συνολικής Π.Α. Σε επίπεδο απασχόλησης, πάλι, ο αντίστοιχος πολλαπλασιαστής είναι 3,5 - αποδίδοντας 30% του συνόλου της απασχόλησης: σε απόλυτα μεγέθη αυτά είναι 1,2 εκατομμύρια θέσεις εργασίας - 360 χιλιάδες σε άμεση, 459 χιλιάδες σε έμμεση και 429 χιλιάδες σε προκλητή απασχόληση.

Παραδίπλα, στο καταγραφόμενο ως κοινωνικό προϊόν (δηλαδή σε μισθούς, φόρους, εισφορές, σχηματισμό παγίου κεφαλαίου), με πολλαπλασιαστή 3,0 η απόδοση της μεταποίησης είναι 27%.

Τέλος, άμα στοχεύσει κανείς τις επενδύσεις, ο πολλαπλασιαστής σε επίπεδο σχηματισμού παγίου κεφαλαίου είναι 3,6, οπότε αποδίδει 26% του συνολικού αντίστοιχου μεγέθους στην Ελλάδα (μεγέθους που παραμένει επικίνδυνα λαβωμένο, ενώ όλοι συμφωνούν ότι «πρέπει» να φύγει μπροστά άμα είναι να υπάρξει ουσιαστική ανάπτυξη).

Όταν μάλιστα οι εξαγωγές του κλάδου αυξάνουν με ρυθμό 5% τον χρόνο σ’ όλο το διάστημα 2009-17 (στα τρόφιμα και τα βασικά μέταλλα, μάλιστα, η τελευταία τριετία έδωσε +26%), τότε ένα «ποντάρισμα» στη μεταποίηση φαίνεται περισσότερο παρά λογικό.

Μόνο που -όπως παρατηρούσε ο Μιχάλης Στασινόπουλος, ως «Ελληνική Παραγωγή»- θα ‘πρεπε ο κλάδος «να αποτελέσει έμπρακτα, και όχι απλώς διακηρυκτικά, εθνική προτεραιότητα». Και, το κυριότερο, «να βρίσκει συνομιλητές»...

Aν η Ολομέλεια του ΣτΕ συμφωνήσει με το Τμήμα του και δεν επιβάλει κάποιου είδους «κόφτη», τότε οποιαδήποτε συζήτηση περί προϋπολογισμού, περί πρωτογενών πλεονασμάτων κοκ. χάνει κάθε νόημα.

https://www.naftemporiki.gr/story/1426507/anti-proupologismou-mia-matia-se-mellon