Taxi Tehran- Ταξί στην Τεχεράνη

Το Ταξί στην Τεχεράνη του Jafar Panahi απέσπασε την Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ Βερολίνου του 2015. Η βράβευση είναι εμφανές, μετά τη θέαση της ταινίας, πως δεν έγινε τόσο για το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα όσο για να ενισχύσει τον σκηνοθέτη να συνεχίσει να γυρίζει ταινίες.  Εξάλλου, τα φεστιβαλικά διαπιστευτήρια ενός κορυφαίου βραβείου ασκούν πίεση στο ιρανικό καθεστώς να χαλαρώσει τους περιορισμούς που έχει βάλει στον Jafar Panahi. Από το 2009 που αμφισβήτησε το αποτέλεσμα των εκλογών και έγινε από τους πρωταγωνιστές στην συγκρούσεις που επακολούθησαν, του έχει απαγορευτεί να γυρίζει ταινίες και φυλακίστηκε δύο  φορές το 2009 και το 2010. Οπότε κάθε ταινία του μετά την απαγόρευση είναι   ένα απονενοημένο διάβημα ελευθερίας  της καλλιτεχνικής έκφρασης. Το Ταξί στην Τεχεράνη είναι η τρίτη προσπάθεια υπό ασφυκτικές συνθήκες αφού έχουν μεσολαβήσει το «This is not a film», 2011  και το «Closed Curtain»,2013.

Στην ταινία ο ίδιος ο Jafar Panahi υποδύεται τον ταξιτζή της Τεχεράνης σε διάφορα μικροστιγμιότυπα της ιρανικής πρωτεύουσας: Ένας διαξιφισμός μεταξύ ενός άντρα και μιας δασκάλας για την εφαρμογή της θανατικής ποινής σε πλημμέλημα, η βιντεο-διαθήκη ενός  βαριά τραυματισμένου που συνοδεύεται από τη γυναίκα του στο νοσοκομείο, τα χρυσόψαρα ως τάμα δυο ηλικιωμένων κυριών, προτάσεις για την αγορά απαγορευμένων DVD, η μικρή ανιψιά του σκηνοθέτη, Χάνα Σαεϊντί  και οι απίθανοι περιορισμοί που επιβάλλονται από το ιρανικό καθεστώς σε μια σχολική κινηματογράφηση της, μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τη γνωστή ακτιβίστρια δικηγόρο Νασρίν Σοτουντέχ για τα πολιτικά δικαιώματα στο Ιραν.

Η ταινία καλλιτεχνικά δεν είναι κάτι σπουδαίο ακόμα κι αν λάβουμε υπόψη τους περιορισμούς με τους οποίους στήθηκε. Τα διάφορα επεισόδια συνήθως  δεν αναπτύσσονται επαρκώς παρά τις φιλότιμες προσπάθειες των ηθοποιών και των πρόσωπων που υποδύονται τον εαυτό τους και ο σκηνοθέτης κυκλοφορεί με ένα διαρκές χαμόγελο που σε κάποιες δραματικές καταστάσεις, όπως με τον αιμόφυρτο άντρα, φαντάζει στα μάτια μας ακατάλληλο. Ωστόσο μπλέκει έντεχνα τον ντοκιμαντερίστικο ρεαλισμό με τη σεναριογραφημένη μυθοπλασία και τα πρόσωπα που παρελαύνουν στο ταξί του μας φαίνονται κανονικοί πελάτες, έστω κι αν μερικοί τον αναγνωρίζουν και τον φωνάζουν με το όνομα του. Παρόλα αυτά δεν θα ήταν βέβηλο να αναφέρω πως κατά διαστήματα ο σκηνοθέτης σου φέρνει στο μυαλό τον Μάρκο Σεφερλή και το ομώνυμο ταξί του. Πάντως σοφά ο Jafar Panahi  έχει περιορίσει τη διάρκεια της ταινίας στα 82 λεπτά και έτσι, αν μη τι άλλο, δεν κουραζόμαστε από την περιπλάνηση του κινηματογραφικού ταξίμετρού του στους δρόμους της Τεχεράνης.    

Whiplash- Χωρίς Μέτρο

Μέσα σε μια εβδομάδα έτυχε να δω στην ίδια αίθουσα τον Δαναό, δύο θεωρητικά διαμετρικά αντίθετες ταινίες. Την πρώτη Τετάρτη ένα σκληρό κοινωνικό δράμα στη νοηματική γλώσσα, χωρίς υπότιτλους αλλά με φυσικούς ήχους, την «Φυλή» στην οποία έχω αναφερθεί αναλυτικά σε προγενέστερο post και την επόμενη Πέμπτη το «Whiplash» με μουσικούς ήχους σε απίστευτα κρεσέντο, κοψίματα, και μουσικά ραπίσματα. Οι βασικοί ήρωες σε αυτήν την jazz μουσική ταινία είναι δύο: Ο διευθυντής της ανώτερης μουσικής σχολής, ιδιόμορφος, σχεδόν σαδιστικά απαιτητικός δάσκαλος και μαέστρος, Τέρενς Φλέτσερ (Τζ.Κ. Σίμονς) και ο επίδοξος jazz ντράμερ Άντριου (Μάιλς Τέλερ) να προσπαθεί να αποδώσει το κομμάτι του τίτλου (Whiplash), ομότιτλο, του σαξοφωνίστα Χάνκ Λέβι (Hank Levy) και ασφαλώς και μια σειρά από άλλα κομμάτια.

 

Μέντορας του δασκάλου, που αναφέρεται στη ταινία αρκετές φορές, είναι ο καταπληκτικός jazz ντράμερ Buddy Rich και ο Charlie Parker με μια ανεκδοτολογική συνεισφορά: Ο ντράμερ Τζο Τζόουνς σε κάποια μη ελεγχόμενη περίσταση με πολλά νεύρα πέταξε ένα πιατίνι προς το μέρος του Charlie Parker γιατί έχανε τον ρυθμό, ήταν «not my tempo» όπως επαναληπτικά φωνάζει στην ταινία ο Τέρενς Φλέτσερ. Ο Charlie Parker όχι μόνο σώθηκε από σοβαρό τραυματισμό αλλά πείσμωσε τόσο πολύ που μέσα από επίμονη εξάσκηση άρχισε να πλησιάζει το μέγεθος με το οποίο καταχωρήθηκε στην μουσική ιστορία της jazz.

 

Διάβασα από διάφορους κριτικούς ότι η ταινία είναι ένα κομψοτέχνημα για την ηθική της παιδείας και τα όρια της πειθαρχίας. Η δική μου άποψη, που την τσέκαρα και με δυο-τρεις άλλους που την είδαν, είναι ότι η ταινία, εκτός από το σπάνιο μουσικό μεδούλι της, είναι μια αμερικανιά στις υπερβολές της και στην προτεσταντική ηθική της, που πατάει ευτυχώς πάνω σε δύο εκπληκτικές ερμηνείες των βασικών ηθοποιών, στους ρόλους μαθητή και δασκάλου. Χωρίς αυτά τα στοιχεία έχουμε ένα σαδιστή δάσκαλο και έναν επίδοξο ντράμερ που η κινηματογραφημένη υπερβολή του φτάνει στην αξέχαστη σκηνή που μετά από αυτοκινητιστικό ατύχημα του, ο Άντριου, σαν αίλουρος βγαίνει από το αναποδογυρισμένο αυτοκίνητο και τρέχει παρανοϊκά να προλάβει την παράσταση του. Ο δάσκαλος του, μολονότι τον βλέπει μέσα στα αίματα, δεν επεμβαίνει καθόλου…παρά τον αφήνει να παίξει μέχρι τελικής καταρρεύσεως…

Σε διάφορες σκηνές της ταινίας παρατηρούμε τον φιλόδοξο ντράμερ να ματώνει κυριολεκτικά από την υπερπροσπάθεια. Όπως αναφέρει στην Εφημερίδα των Συντακτών και ο Αλέξανδρος -Δράκος- Κτιστάκης ντράμερ, παραγωγός κι εκπαιδευτικός: «…Από τη μία, ματωμένα χέρια και πρησμένα, πληγωμένα δάχτυλα είναι παντελώς εκτός πραγματικότητας. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο όταν κάνεις κάτι τραγικά λάθος στη μελέτη σου ως μουσικός, που σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσεις αμέσως τον τρόπο με τον οποίο μελετάς και να αλλάξεις μέθοδο.» 

Πάντως το «Whiplash», πέρα από τις υπερβολές του, μουσικά έχει ένα διαολεμένο ρυθμό, καταπληκτικά κινηματογραφικά κοψίματα που δεν έχουν καμία σχέση με video clip art κόλπα και καταλήγει σε μια ανατροπή που επιτρέπει στον θεατή να χειροκροτήσει αυθόρμητα μια συνολικά με πολύ καλή αίσθηση του μέτρου σκηνοθεσία, που αφήνει σημαντικές παρακαταθήκες για μελλοντικές αξιόλογες ταινίες.

http://www.efsyn.gr/arthro/i-jazz-den-vafetai-sto-aima